पुण्यातील हवेची गुणवत्ता ‘खराब’ श्रेणीत घसरली, डॉक्टरांनी सकाळी लवकर बाहेर जाण्याचा सल्ला दिला आहे

पुणे: केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (CPCB) आणि इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ट्रॉपिकल मेटिऑरॉलॉजी (IITM) च्या हवेच्या गुणवत्तेची पूर्व चेतावणी आणि निर्णय समर्थन प्रणालीने जारी केलेल्या आकडेवारीनुसार, सोमवार आणि मंगळवारी शहरातील हवेची गुणवत्ता ‘खराब’ श्रेणीत घसरली आहे.सूक्ष्म कण PM2.5 हे प्रमुख प्रदूषक म्हणून ओळखले गेले. शहरातील 13 हवेच्या गुणवत्तेचे निरीक्षण केंद्रांपैकी, 24 तासांच्या सरासरीसाठी आठमधील डेटाचा विचार करण्यात आला.

शेजारच्या पिंपरी चिंचवडमध्ये 161 च्या AQI (वायु गुणवत्ता निर्देशांक) सह “मध्यम” हवेची गुणवत्ता नोंदवली गेली, जी पुन्हा मोठ्या प्रमाणात PM2.5 पातळीने चालविली गेली, CPCB डेटा दर्शवितो. तथापि, आयआयटीएमच्या हवेच्या गुणवत्तेची पूर्वसूचना आणि निर्णय समर्थनानुसार जारी करण्यात आलेल्या अंदाजानुसार पुण्यातील हवेची गुणवत्ता 24-26 डिसेंबर दरम्यान मध्यम श्रेणीत राहण्याची शक्यता आहे.डॉक्टरांनी सांगितले की खराब हवेच्या गुणवत्तेच्या सतत संपर्काचा परिणाम आधीच जाणवत आहे – गेल्या काही वर्षांच्या तुलनेत श्वसनाच्या समस्यांमध्ये लक्षणीय वाढ झाली आहे.ईएनटी सर्जन डॉ. सीमाब शेख यांनी TOI ला सांगितले की, गेल्या काही आठवड्यांत श्वसनाच्या तक्रारींमध्ये लक्षणीय वाढ झाली आहे, केवळ सतत एक अंकी तापमानामुळेच नाही तर वाढत्या प्रदूषणामुळे. “श्वासोच्छवासाच्या सर्व आजारांमध्ये निश्चित वाढ झाली आहे कारण नाक हे प्रदूषकांसाठी प्रवेश बिंदू आहे. ऍलर्जीक नासिकाशोथ, नाकाची जळजळ आणि कोरडा खोकला खरोखरच वाढत आहे. गेल्या काही वर्षांत आपण जे पाहिले आहे त्यापेक्षा हे वाईट आहे आणि अनेक कारणे कारणीभूत आहेत,” ते म्हणाले. डॉ. शेख म्हणाले की, बांधकामाची धूळ, रस्त्याचे सुरू असलेले काम आणि पहाटेचे धुके ही मुख्य कारणे आहेत, वाढणारी लक्षणे आहेत. “बांधकामातील बारीक धुळीचे कण, धुक्यासह, हे मुख्य त्रासदायक आहेत. आम्ही लोकांना सकाळी लवकर फिरणे आणि बाहेरील व्यायाम टाळण्याचा सल्ला देत आहोत, विशेषतः हिवाळ्यात. हे असे आहे जेव्हा प्रदूषणाची पातळी शिखरावर असते कारण थंड हवेमुळे प्रदूषक जमिनीच्या जवळ अडकतात.” डॉ. संतोष लाटकर, असोसिएशन ऑफ ईएनटी सर्जन ऑफ इंडियाचे माजी अध्यक्ष आणि डीवाय पाटील मेडिकल कॉलेज, तळेगाव येथील ईएनटीचे प्राध्यापक आणि प्रमुख, म्हणाले की, प्रदूषण आणि थंड हवामान एकत्रितपणे ईएनटी-संबंधित तक्रारींमध्ये झपाट्याने वाढ होत आहेत. ते म्हणाले, “श्वसन प्रणालीमध्ये एक नैसर्गिक गाळण्याची यंत्रणा असते ज्यामध्ये नाक आणि सायनसमध्ये – विशेषत: पाच मायक्रॉनपेक्षा मोठे कण फिल्टर केले जातात. पण हिवाळ्यात, धुक्यामुळे बारीक कण हवेत अडकून राहतात. हे लहान कण खोलवर प्रवेश करतात आणि जळजळ सुरू करतात, ज्यामुळे नाक आणि परानासल सायनसमध्ये रक्तसंचय होते. परिणामी, अनुनासिक पोकळीचे संक्रमण आणि सायनस संक्रमण एकाच वेळी वाढते.”ते म्हणाले, “थंड हवामान श्वासोच्छवासाच्या श्लेष्मल त्वचेला त्रास देते – नाकापासून फुफ्फुसाच्या पायथ्यापर्यंत पसरलेले नाजूक आतील अस्तर. कोरड्या, थंड हवेच्या प्रवाहांमुळे या श्लेष्मल त्वचेवर आधीच ताण आहे आणि प्रदूषणाच्या वाढीमुळे ते संक्रमणास अधिक असुरक्षित बनते. परिणामी, सायनस इन्फेक्शन, सामान्य सर्दीची लक्षणे, ब्राँकायटिस आणि दम्यासारखी परिस्थिती असलेल्या रुग्णांची संख्या डॉक्टरांना जास्त दिसत आहे.” गेल्या अनेक वर्षांच्या तुलनेत यंदाच्या हंगामात अशा रुग्णांची संख्या जास्त असल्याचे डॉ.लाटकर यांनी सांगितले. उपचारांबद्दल, ते म्हणाले की सायनुसायटिस आणि ऍलर्जीक नासिकाशोथ यांसारख्या परिस्थितींसाठी रूग्ण मोठ्या प्रमाणात लक्षणात्मकरित्या व्यवस्थापित केले जात आहेत, तर डॉक्टर देखील मुखवटे आणि प्रतिबंधात्मक उपायांचा जोरदार सल्ला देतात. ते पुढे म्हणाले की, प्रदूषणाचा भार कमी करण्यासाठी सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर सुधारणे महत्त्वाचे आहे.आयआयटीएमच्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, पुण्याची हवेची गुणवत्ता गेल्या गुरुवारपासून खालावण्यास सुरुवात झाली, विशेषत: रात्रीच्या वेळेत मध्यम श्रेणीतून खराब श्रेणीकडे सरकत आहे. अधिकाऱ्याने सांगितले की, “हे स्थिर सीमा स्तराच्या निर्मितीमुळे होते – हिवाळ्यात अशी स्थिती जिथे जमिनीजवळील थंड हवा त्याच्या वरच्या उबदार हवेच्या थराखाली अडकते. हे प्रदूषकांचे अनुलंब मिश्रण आणि पसरणे प्रतिबंधित करते, ज्यामुळे ते पृष्ठभागाच्या जवळ जमा होतात.“शिवाजीनगर, कात्रज आणि निगडी सारख्या भागांमध्ये परिस्थिती गंभीर आहे, ज्यात बांधकामे जास्त आहेत आणि रस्त्यावर अवजड वाहतूक आहे. रात्रीचे तापमान एकल आकड्यांपर्यंत घसरल्याने आणि वाऱ्याचा वेग खूपच कमी राहिल्याने, प्रदूषकांचा प्रसार कमी आहे. परिणामी, सर्वोच्च सांद्रता विशेषत: पहाटेच्या वेळेत नोंदवली जाते.औंध येथील रहिवासी असलेल्या अनिता कुलकर्णी म्हणाल्या की, खराब होत चाललेल्या हवेच्या गुणवत्तेमुळे तिच्या दैनंदिन कामावर परिणाम होऊ लागला आहे. “गेल्या दोन आठवड्यांपासून मला सतत नाकात जळजळ आणि कोरड्या खोकल्याचा सामना करावा लागतो. सकाळी लवकर बाहेर पडणे अस्वस्थ वाटते आणि हवेत धुके दिसत आहे. अगदी थोड्या वेळाने चालतानाही शिंका येणे आणि घशात जळजळ होते, जे पूर्वी असे नव्हते,” ती म्हणाली.